FOG/MDT w szkole — wdrożenie obrazów i rollback bez chaosu
FOG Project to darmowy serwer obrazów, który pozwala przywrócić 30 stanowisk do stanu „czystego" w kilkanaście minut. W szkole technicznej, gdzie co tydzień zmienia się konfiguracja pracowni, a co sesję trzeba przygotować środowisko egzaminacyjne — to nie luksus, tylko konieczność.
Problem: ręczna reinstalacja 30 komputerów
Bez systemu obrazowania przygotowanie pracowni wygląda tak: nauczyciel siada przy każdym komputerze, reinstaluje system, instaluje oprogramowanie, konfiguruje. 30 razy. W praktyce to 2-3 dni intensywnej pracy. Przy odrobinie pecha — jakiś komputer „nie chce", sterownik nie pasuje, aktualizacja się zawiesza. A poniedziałek o 8:00 jest nieubłagany.
W szkole technicznej dochodzi dodatkowy problem: różne klasy potrzebują różnych środowisk. Technik programista pracuje w Visual Studio i IntelliJ. Technik informatyk potrzebuje środowiska pod egzamin INF.03 (sieci, systemy, serwery). Klasa z grafiki wymaga narzędzi Adobe lub GIMP. Jedno stanowisko — wiele konfiguracji.
Rozwiązanie: FOG Project + PXE boot
FOG Project działa na zasadzie boot po sieci (PXE). Komputer uruchamia się z sieci, pobiera obraz systemu z serwera FOG i odtwarza go na dysku. Cała pracownia (30 stanowisk) może być „przelana" równolegle — czas to 10-15 minut, zależnie od rozmiaru obrazu i przepustowości sieci.
Kluczowe koncepcje:
- Obraz bazowy — czysty system z zainstalowanym oprogramowaniem, skonfigurowany, przetestowany. To „złota kopia", z której odtwarzamy stanowiska.
- Rollback — przywrócenie stanowiska (lub całej pracowni) do stanu z obrazu bazowego. Usuwa wszystkie zmiany wprowadzone przez użytkowników.
- Wiele obrazów — na serwerze FOG może być wiele obrazów: Windows 10 + INF.03, Windows 10 + programowanie, Linux Mint + sieć. Wybiera się odpowiedni przy odtwarzaniu.
- Harmonogram — FOG pozwala zaplanować rollback na daną godzinę (np. piątek 17:00 — „przelej pracownię na obraz egzaminacyjny").
Kiedy wybrać MDT zamiast FOG
MDT (Microsoft Deployment Toolkit) to narzędzie Microsoftu do wdrażania obrazów Windows. Jest darmowe, ale wymaga infrastruktury Windows Server (WDS, ADK). W praktyce wybieram MDT gdy szkoła jest głęboko w ekosystemie Microsoft (AD, GPO, SCCM) i potrzebuje integracji z domeną od pierwszego uruchomienia.
FOG jest prostszy we wdrożeniu (Linux, interfejs webowy), działa z dowolnym systemem (Windows i Linux) i nie wymaga licencji. Dla większości szkół to lepszy wybór.
Jak przygotować obraz bazowy
Obraz bazowy to fundament całego systemu. Przygotowanie go wymaga staranności:
- Instalacja czystego systemu na wzorcowym stanowisku — najlepiej tego samego modelu co reszta pracowni.
- Instalacja oprogramowania wymaganego przez podstawę programową i syllabus egzaminacyjny.
- Konfiguracja — konta uczniów, sieć, drukarki, uprawnienia, ustawienia przeglądarki.
- Aktualizacje — Windows Update, aktualizacje sterowników, patche oprogramowania.
- Sysprep (Windows) — uogólnienie obrazu, żeby działał na różnych konfiguracjach sprzętowych.
- Przechwycenie obrazu — FOG pobiera obraz z dysku wzorcowego stanowiska i zapisuje na serwerze.
- Test na innym stanowisku — odtworzenie na 2-3 komputerach i weryfikacja, czy wszystko działa.
Egzaminy zawodowe — procedura
Przed sesją egzaminacyjną (INF.03, INF.04) procedura wygląda tak:
- Sprawdzenie, czy obraz egzaminacyjny jest aktualny (zainstalowane wymagane oprogramowanie z listy OKE).
- Rollback całej pracowni na obraz egzaminacyjny — piątek po lekcjach lub sobota rano.
- Weryfikacja: uruchomienie każdego stanowiska, sprawdzenie oprogramowania, sprawdzenie sieci.
- Przygotowanie checklisty dla nauczyciela dyżurnego (co sprawdzić przed egzaminem).
- Po egzaminie: rollback na obraz „codzienny" — pracownia gotowa do normalnych zajęć.
Całość (rollback + weryfikacja) to ~30 minut zamiast 2-3 dni ręcznej pracy. Na blogu opisuję konkretny przykład: Jak przygotowaliśmy pracownię pod INF.03 w weekend.
Wymagania infrastrukturalne
FOG Project wymaga:
- Serwer — VM na Proxmoxie lub dedykowana maszyna. Minimum 4 GB RAM, 4 rdzenie. Storage: tyle, ile obrazów × rozmiar obrazu (typowo 50-80 GB na obraz).
- Sieć 1 Gbps — koniecznie okablowanie, nie Wi-Fi. Sieć gigabitowa pozwala na rollback 30 stanowisk w 12-15 minut. Przy 100 Mbps — ponad godzinę.
- DHCP — FOG wymaga kontroli nad DHCP (opcje PXE boot). W sieci z VLAN-ami wymaga to konfiguracji DHCP relay.
- Stanowiska z PXE boot — większość współczesnych komputerów obsługuje boot z sieci. Wystarczy włączyć w BIOS/UEFI.
Typowe problemy przy wdrożeniu
- PXE nie uruchamia się — wyłączony w BIOS, blokowany przez Secure Boot, niepoprawna konfiguracja DHCP.
- Obraz nie pasuje do innego modelu komputera — brak Sysprep (Windows), różne kontrolery dysku.
- Rollback trwa zbyt długo — wąskie gardło sieci (100 Mbps switch, uszkodzony kabel). Sprawdź link speed na porcie switcha.
- Brak procedury aktualizacji obrazu — obraz sprzed 2 lat z nieaktualnymi wersjami oprogramowania. Trzeba go aktualizować przed każdą sesją egzaminacyjną.
Napisz lub zadzwoń — bezpłatna konsultacja wstępna. Sprawdź cennik i realizacje.
Zobacz też: Blog: Pracownia pod INF.03 w weekend · Standard pracowni IT · VLAN w szkole · Oferta dla szkół